Barcelona
Yndruk fan in stêd…

In tegel is net samar in tegel, mar hat in ymprint fan in rûntsje, in blom, in moazayk, of foarmet mei oare tegels, stikjes keramyk en stiennen in hiel patroan. In plein is ek net samar wat, mar serieus betegele of krekt hiel boartlik fluorre. Mei of sûnder beammen, bankjes en boarterstastellen, ferheginkjes, of oare ynfolling. Wat ik my ôffrege is wannear’t dy moaie tegels der dellein Binne. As it simmers hiel waarm is en it swit dy by alles delrint hast der dochs gjin nocht oan om hiele patroanen te foarmjen yn it hite sân? Dan klapst dy tegels der dochs gau-gau yn wêr’t se lizze moatte? Dêrom krekt fyn ik it sa bysûnder dat der sa’n soarch oan bestege is troch de hiele stêd hinne.

Parc Guëll
Sa’n moaie yndrukwekkende yntegraasje fan natuer en kultuer. De graffity fynst hjir ynkerve yn de kaktussen. It hûs fan Gaudi, de skepper fan de tún mei de gebouwen en de banken mei de kleurde stientsjes, de bôgen en neam mar op, is te besjen. Fansels wolst dat besjen, probearje te trochgrûnjen hoe’t er sa ‘beflein’wie, sa ‘begeistere’fan syn passy om moaie dingen te meitsjen. It praat giet dat der oer syn priveelibben hast neat bekend is. It moaie is, dat wat er makke hat eins genôch seit.

Bûtendoar
In stêd ûndergean, is bûten wêze, omtoarkje, doarmje, ûntdekke, mei de metro en te gean. In stik stokbôle iepenbrekke en der wat tusken triuwe, fleske drinken derby. Mei fruit dat kocht is op in grutte oerkape merk: rûnom wei, hearlik tamakke.

Ramblas
Dizze 2 km lange strjitte wurdt sa’n bytsje de húskeamer fan Barcelona neamd. It klopjend hert. Dêr wurdt flaneard, hannel dien, swit, lake, raasd, demonstreard en tsja wat net?

Museumwinkels
Oer de musea dy’t wy besjoen ha, kin’k koart wêze: gewoan sels besjen, of op ynternet opsykje. Wat my opfalt is dat der in soad omtinken is foar bern ‘Picasso foar children’. Minsken nimme harren (lytse) bern ek gewoan mei it museum yn.
Gjin beskriuwings en och en wee’s en oh’s en ah’s fan de musea. Wat oerbliuwt binne de museumwinkels: aiii. Ik moat bekenne dat ik bytiden earder de museumwinkel ynstrûsde as it museum sels. De fraach dringt him op: ‘As der in kaart fan is, of in ôfbylding fan in keunstwurk of it is ferwurke op of yn in produkt, wurdt dy keunst dan ferkwânsele, of is it krekt oarsom krekt in earbetoan? Hoe fier giest mei de leguaan yn it Parc Guëll: as fotografy musthave, as kaaihinger, fan sûkelade neimakke, fan keramyk of troch klandestine Made in taiwan ferkeap bûten it park?
Persoanlik wie’k teloarsteld dat it sûkelademuseum gjin kaarten en posters ferkocht fan ôfbyldings dy’t yn it museum te sjen wiene. Mar bliid ferrast doe’t it tagongskaartsje in reep sûkelade blykte te wêzen…

Iten en drinken
Omdatst it gloarwetter út ‘e kraan net drinke kinst, bist twongen om it wetter thús te sieden en ôfkuolje te litten, of flessen wetter te keapjen. Yn it stedssintrum tilt it op fan de jûnswinkels mei koekjebrot, fretterij, wetter en drank. Gelokkich ek bakkerijkes mei de meast fernimstige blêddaaikréaasjes.

Wyn
In kalde wyn, kinst noch net sûnder jas. Der is wat aparts mei de wyn, hy nimt stof mei. De parkearde auto’s ha in laachje stof. Nei in pear dagen sjogge myn suède learzen der ek sa út.

De rook
Foaral op krúspunten stiigt soms in putlucht op. Hoe giet soks as de temperatoer omheech giet? Hoe rukt it hjir? Soms nei bôle, soms stjonkt it nei útlitgassen. In pear kear sjogge wy Aziatyske toeristen mei mûlkapkes foar. Dan mar gau in tapsrestaurant ynrinne en alle hearlikheden bestrune en úteinlik ek allegear priuwe en der oer nei hûs skriuwe…

Yslike snieman
De sneeuwman – Jo Nesbo

Kinst dy tidens it ûndergean fan in ‘kjeldweach’wat moaiers foarstelle as mei in boek mei sa’n titel ûnder de tekkens te krûpen? Miskien wurdst krekt nòch wol kâlder; fìelst de ûnhuere spanning dy’t dit boek yn him hat.
Wat hat plysjeman Harry diskear wer ûnder hannen? Nee, ik fertel alhiel neat oer de ynhâld.
Wat ik wol kwyt wol is dit: alles wat der yn it boek bart hat in funksje. Wat minsken sizze, wat der om dizze ynspekteur hinne bart. Sels de renovaasje yn syn hûs (skimmel op ‘e muorren), bringt him ta de kearn fan de saak: nammentlik dat farsk bloed yn ûnbehannele hout lûkt en altyd spoaren achterlit…
Haw der gjin swak momint yn ûntdekke kind.
(Oantúch-advys: ja keapje mar gau, want yn ‘e byb sil dizze grif útliend wêze: fiif stjerren)

It geheim fan ‘e kânselier

muzyk
Wat waard Mantgum juster traktearre op in bysûndere foarstelling fan Tryater. In famyljefoarstelling mei muzyk fan net ien minder as Piter Wilkens. Dat hie as bykommend foardiel dat hy nei ôfrin fan de foarstelling noch moai de stimming der yn hâlde koe op ‘e Clincke, it bargedielte fan doarpshûs De Wjukken. Tagelyk lûkt in muzykfoarstelling in oar publyk as it trochsneed teaterpublyk, meist oannimme. Foar alle partijen in goed ding.

talint
Wat in ferrassing om in origineel skreaun stik foarset te krijen. Noch nea sa’n goed-timed skiep op ‘e planken sjoen. De bewende kwaliteit fan de Tryater spilers kaam hjir goed út ‘e ferve. En: wat fan-tas-tysk- dat aktrise Laila ‘even’ Frysk leard hat foar dizze foarstelling en sa tinteljend spilet. Wat in ferademing dat der sok entûsjast jong talint it poadium opspringt en dan doel ik op ‘Keimpe’. Sa’n natuerlike wize fan spyljen; wat in ûntdekking.

foarm
Sa’n boartlik dekor, sokke moaie lûden op tekenfilmachtige wize. Prachtich spannende spesjale effekten (it mmmmmes). Sa’n oanpak sil foaral de jongere besikers geweldich oansprekke. Ek it brûken fan in lekker fiis wurd as ‘dikke skyt’, falt der wol yn, want hearst yn de seal op sokke stuiten foaral de bern bot gnizen. It dekôr die my tinken oan in âlderwetsk filtboerd, dêr’st dingen maklik op plakke en wer ôfhelje kinst. It ferhaal kin hieltyd wer wat oars wurde. Hiel moai betocht.

boppetiteling
Fan tefoarren hie’k der argewaasje fan dat der ‘boppetiteling’wêze soe by de foarstelling fan Tryater, soe dat noadich wêze yn Mantgum, yn Littenseradiel mei twa iepenloftspullen binnen de gemeentegrinzen en foardrachtfestivallen? Gjin Frysker gemeente as Littenseradiel, wêrom hjir no krekt dy boppetiteling? Mar ik fyn it achternei besjoen net iens sa gek. Ik siet der oer yn dat elk nei de tekst sjen soe, yn plak fan nei it spyljen, de mimyk, de yntonaasje, hâlding, sfear…
Mar gelokkich wie it net steurend; ast it net sjen woest, waardst net ‘twongen’om der nei te sjen. It plak dêr’t de tekst projektearre waard, siet heech genôch. Om linich om te gean mei twataligens fyn ik dit dan in bettere oplossing as wat yn in eardere famyljefoarstelling fan Tryater dien waard: in mjuks fan Hollânsk en Frysk. Tryater sil hjir sels yntern ek wol genôch op omstind ha. As ik it ôfmjit tsjin de grutte publike belangstelling (sa’n 140 minsken) is it in sukses.

(Advys: net stinne, hinne sjoch foar kaarten en spylplakken op www.tryater.nl

Rendez-vous – Esther Verhoef

Opnij lêze
In boek út 2006 (18e pr.) dat ik foar de twadde kear lêzen haw, omdat ik it ien fan de bêste thrillers fyn dy’t troch Nederlânske froulike thrillerauteurs skreaun binne. It tema docht der eins net safolle ta, de wize werop’t it skreaun is namste mear. Dan hinderet it neat dat de technyk fan it mobyltsje yntusken in wrâldlingte feroare is, as it gefoel en de spanning mar rekke binne.
It boek komt net ûnder klysjeebylden út: lykas dat manlju harren leafde earder troch in ferbouwing (ik doch it foar dy!) ta útdrukking bringe as troch praten. Oarsom ek dat froulju net sûnder oandacht en komplimintsjes kinne en dêrtroch folle better funksjonearje.

Ôfglydzje
It boek sit gewoan hiel knap yninoar. De tinkbylden fan de froulike haadpersoan, Simone, dy’t lang om let foar harsels kiest, blike achterhelle te wurden troch de neakene feiten; dêr’t it ferhaal hiel oars fan yn inoar blykt te stekken.
Hoe is dat gefoel om ôfperst te wurden, of hoe is dat om bemind te wurden troch in oarenien as dyn partner dêr’st mei troud bist? Wat docht spanning mei dy; hoe pakst ferlechjes oan. Hoe glidest stadich ôf fan aventoerke nei ûntrou. Wat krijst ast hiele dagen klearstean moatst foar in bouploech en net oan dysels takomst. Hoe kinst it goedkrije om de bern ôf te keapjen mei it iene kado nei it oare?

Foar it lapke
Moatst der as lêzer oer kinne datst folslein op ‘e ferkearde foet set wurdst. Wurdst meifierd nei in Frânske nor, ôfwiksele mei de ûntwikkeling fan it hinne en wer smiten wurden fan de haadpersoan tusken wat sa heart en it bûten de stringen doarre te stappen. Foar lekkerbekken is der ek fan alles te genietsjen, want Simone moat omstean leare: fan siede út pakjes, giet se werom nei de ûnbedoarne rauwe keuken à la Francais.

Amour
Har leafdeslibben hat dêr ek wol wat fan; fan it foarprogrammearde foarsisber kabbeljend ien kear yn ‘e wike stramyn, fan hûndert yn in doaske, nei seks yn alle toanaarden, bûtenwênst. Kin Simone dat oan? De spanning wurdt moai opfierd, it falt net ta om it boek del te lizzen.
(Oantúchadvys: In moai kadootsje foar lju dy’t yn in ferbouwing sitte.)

DeHerman Koch – Het diner

Komselden dat ik sa’n yntigrearjend boek lêzen ha, dêr’t hieltyd sa’n berop op myn gewisse dien wurdt. Sûnder de clou weijaan te wollen, binne it yn dit boek no net de manlju dy’t de straf dy’t harren bern ûndergean moatte, ûntrinne wolle, mar it binne krekt de froulju, of krekter sein: de memmen. De memmen dy’t net wolle dat de karrière fan manleaf deroan giet, of dat it libben fan de soan nei de barbysjes giet.
It boek is as in bekentenis skreaun, mar bytiden wurde der persoanlike details, byg. oer sykteferskynsels mei opset sin net opneamd, omdat soks te privee wêze soe. En dan wurdst as lêzer krekt nammertse benijder wat der dan eins krekt oan ’e hân is.
Hoe hjit dy ôfwiking dêr’t de iene heit en mooglik syn soan ek, fan te lijen hat?
Hoewols’t as lêzer yn it begjin de yndruk hast dat man A, hiel mâl is mei syn frou; komst der linkendewei achter dat syn frou dan wol gek op him is, mar likegoed ‘út beskerming?’ allegear saken achterhâld: kompromittearjende filmpes op YouTube, in ferswijde fruchtwetterpunksje en soks.
Miskien omdat it yn Nederlân spilet – de krekte lokaasje wurdt net neamd, al ride der wol trams, dat it moat ien fan de grutte stêden wêze – en de beide húshâldings oan ‘e bûtekant sûnder wryt of slyt lykje te wezen, komt de klap nammerste hurder oan en fielst mei de belutsen persoanen mei. Terjochte? Lês it sels.
(Oantúchadvys: ja dit is wol sa’n boek om te hawwen en dêrnei noch hiel faak wer út te lienen en der dan oer te praten. Ek oanrieder foar rjochtestudinten)
el wat je interesseert

DeHerman Koch – Het diner

Komselden dat ik sa’n yntigrearjend boek lêzen ha, dêr’t hieltyd sa’n berop op myn gewisse dien wurdt. Sûnder de clou weijaan te wollen, binne it yn dit boek no net de manlju dy’t de straf dy’t harren bern ûndergean moatte, ûntrinne wolle, mar it binne krekt de froulju, of krekter sein: de memmen. De memmen dy’t net wolle dat de karrière fan manleaf deroan giet, of dat it libben fan de soan nei de barbysjes giet.
It boek is as in bekentenis skreaun, mar bytiden wurde der persoanlike details, byg. oer sykteferskynsels mei opset sin net opneamd, omdat soks te privee wêze soe. En dan wurdst as lêzer krekt nammertse benijder wat der dan eins krekt oan ’e hân is.
Hoe hjit dy ôfwiking dêr’t de iene heit en mooglik syn soan ek, fan te lijen hat?
Hoewols’t as lêzer yn it begjin de yndruk hast dat man A, hiel mâl is mei syn frou; komst der linkendewei achter dat syn frou dan wol gek op him is, mar likegoed ‘út beskerming?’ allegear saken achterhâld: kompromittearjende filmpes op YouTube, in ferswijde fruchtwetterpunksje en soks.
Miskien omdat it yn Nederlân spilet – de krekte lokaasje wurdt net neamd, al ride der wol trams, dat it moat ien fan de grutte stêden wêze – en de beide húshâldings oan ‘e bûtekant sûnder wryt of slyt lykje te wezen, komt de klap nammerste hurder oan en fielst mei de belutsen persoanen mei. Terjochte? Lês it sels.
(Oantúchadvys: ja dit is wol sa’n boek om te hawwen en dêrnei noch hiel faak wer út te lienen en der dan oer te praten. Ek oanrieder foar rjochtestudinten)
el wat je interesseert

Jopie Huisman De Andere Kant
Boek fan de publisist Albert van Keimpema oer it libben fan Jopie Huisman, in iepenhertich en yntrigearjend ferhaal oer hoe’t de myte Jopie Huisman ûntstien is. Achteryn it boek, dat teffens as katalogus tsjinnet, is in oersjoch fan it wurk opnaam, dat oant 6 nov. 2011 te sjen is yn Warkum oan it Noard 5, yn in pand tsjin it Jopie Huisman museum oer.
Hoe yngripend de leafde west hat en wêze kin, dat gefoel oerhearsket by my neidat ik it boek trochlêzen ha en it wurk dat der yn opnaam is, besjoen haw.

Jopie Huisman De Andere Kant
Boek fan de publisist Albert van Keimpema oer it libben fan Jopie Huisman, in iepenhertich en yntrigearjend ferhaal oer hoe’t de myte Jopie Huisman ûntstien is. Achteryn it boek, dat teffens as katalogus tsjinnet, is in oersjoch fan it wurk opnaam, dat oant 6 nov. 2011 te sjen is yn Warkum oan it Noard 5, yn in pand tsjin it Jopie Huisman museum oer.
Hoe yngripend de leafde west hat en wêze kin, dat gefoel oerhearsket by my neidat ik it boek trochlêzen ha en it wurk dat der yn opnaam is, besjoen haw.

Dei 5 Dokkum – Ljouwert

In feestje, of nee: ien grut feest. Tagelyk ek sentimental journey, want wy kamen by myn bertehûs del, 
mar yn Ljouwert ek by twa huzen dêr’t ik wenne haw en by myn nije wurk. Muzyk yn it doarphûs op ‘e Geast, minsken oan ‘e kant fan ‘e dyk, hearlike sûpe yn Gytsjerk, dropkes, spekjes, lekker fris wetter om de fleskes mei te foljen, neam mar op.

De ûntfangst yn De Harmonie wie fantastysk en… ik haw myn felbegearde krúske: mission accomplished. Tagelyk ek in bytsje mankelyk, no’t it oer is. Justerjûn tocht ik noch: ien kear en NOAIT 
wer, mar hjoed, nei sa’n geweldige rindei, draait it al in bytsje by, dat wa wit!

Dei 4 Frjentsjer – Dokkum

 
Freaky Friday, oars kin ik it hast net omskriuwe. Dit ferslach skriuw ik in dei letter, dus it hiele botte is der no al wat ôf, mar ik fûn it leadswier om te rinnen. De fuotten wiene geandewei feroare yn byfstik tartaar. Fanwege it ‘kroanjier’gie de tocht ditkear net oer Stiens en hoegden wy ek net oer de langste strjitte fan Nederlân.

 
Gelokkich wie myn rinmaat S. fan de lêste 8 km fan juster ek wer fan de partij: oars hie’k ik it net helle. De konklúzje doe’t ik jûns by famylje langút op ‘e bank lei mei twa paracetemoltsjes en in bak kofje – neidat ik yn ’t bad yn ‘e sliep sûzele wie- wie dizze: better goed selsskip en lêst fan ‘e fuotten, as de tocht fluitsjend folbringe, mar poer allinne…

 
By de famylje yn Damwâld bin’k werklik yn bûter en sûker opbakt en sa goed sa kwea wer opwoutere en nei in goede nacht sliep, waard ik sels krekt foardat de wekker gie wekker!